بزغوش ( منطقه سراب ) Bzghvsh(The Mirage)

بزغوش

سلسله جبال بزغوش که همزمان با مواد خروجی آتشفشانهای سهند و سبلان ارتفاع یافته در 18 کیلومتری جنوب شهرستان سراب و 35 کیلومتری شمال میانه قرار دارد . طول این رشته کوه 120 کیلومتر و عرض آن بین 40 تا 45 کیلومتری متغییر می باشد . جهت آن شرقی – غربی بوده و تا دره قرانقوچای که آن را از دامنه شرقی سهند جدا می سازد ادامه دارد . دامنههای سرسبز و زیبا و مراتع وسیع محل اسکان ایلات و عشایر و دامپروران و روستائیان اطراف می باشد . بطوری که سراب به صورت یکی از قطب های مهم دامپروری در سطح کشور در آمده است . بزغوش دارای چشمه های متعدد آبگرم از جمله اسب فروشان ، بوشلو ، سقزچی ، الله حقی ، بویوک وئی ، شالقون و جلده باخان می باشد . شاخه هائی از رودخانه تلخه رود یا آجی چای از دامنه های شمالی این کوهستان سرچشمه می گیرد . میانگین بارش سالیانه منطقه بین 400 تا 500 میلیمتر بوده که اکثراً در ماه های سرد سال به صورت یخ و برف بر روی قلل منطقه انباشته شده و در فصلهای بهار و تابستان بسوی اراضی حاصلخیز مجاور جاری میگردد.
بعد مسافت این منطقه نسبت به شهرها و مراکز مهم و نیز وجود کوهستان بلند همانند سبلان در شمال منطقه باعث گردیده که استقبال کمتری توسط کوهنوردان سایر استانها به جز آذربایجان جهت صعود این قله صورت گیرد . ما توجه همه دوستداران طبیعت و کوهنوردی را به این قله بکر و زیبا جلب می نمائیم . همچنین دانه های بزغوش در صورت سرمایه گذاری و عمران و آبادی منطقه می تواند به صورت یکی از قطبهای مهم صنعتی ، کشاورزی و تفریحی استان درآید . بلندترین قله در نقشه های معتبر جغرافیائی در این منطقه به ارتفاع 3303 متر از سطح دریا و 1600 متر نسبت به زمینهای اطراف همین رشته کوه یعنی بزغوش است . این قله از دو مسیر صعود میگردد :
الف – مسیر جنوبی به مبدا صعود از روستای ورنکش که برای کوهنوردان سهلترین راه از طریق میانه می باشد .
ب – مسیر شمالی به مبدا صعود از روستای اسب فروشان ( اسبی سی ) که ما به شرح آن می پردازیم :
برای رسیدن به اسب فروشان بایستی ابتدا از ترمینال تبریز به سراب رفت فاصله این دو از یکدیگر 130 کیلومتر بوده و جاده آن آسفالت می باشد . پس از طی زمانی در حدو 5/2 ساعت به شهرستان سراب می رسیم از اینجا به دو طریق می توانیم به مبدا صعود برویم . اولین مسیر از پمپ بنزین شهرستان سراب آغاز و پس از طی حدود 30 کیلومتر جاده خاکی و با عبور از روستاهای هولیق و هریس نهایتاً به روستای اسب فروشان می رسیم . برای رسیدن به مبدا صعود از این مسیر حدود 45 دقیقه در راه خواهیم بود . دومین مسیر از پل مرکزی سراب شروع و پس از طی حدود 30 کیلومتر جاده آسفالته و با عبور از روستای انور آب و قشلاق به روستای اسب فروشان منتهی خواهد شد . مینی بوسها و سرویسهای محلی این مسیر را نیم ساعته طی می کنند .
پس از رسیدن به مبدا صعود راهپیمائی ما آغاز میسود . بیرون از روستا جاده دو شاخه میشود جاده سمت راست به آبگرم بویوک سوئی و سمت چپ که مسیر مورد نظر ماست به آبگرم الله حقی منتهی خواهد شد .
البته وسایل نقلیه برای رفتن به آبگرم های فوق الذکر وجود دارد ولی ما ترجیح می دهیم که این مسیر را پیاده تا آبگرم الله حقی طی کنیم . پس از حدود 30 دقیقه راهپیمائی به آبگرم الله حقی می رسیم . این آبگرم در منتهی الیه دامنه شمالی منطقه قرار گرفته است . قهوه خانه ای نیز در این محل وجود دارد که می توان شب را در آن سپری ساخت . همچنین کنار قهوه خانه و در سمت غرب آن محل صاف و مسطحی در کنار درختان زردآلو و بید وجود دارد که در صورت تمایل محل اقامت ما خواهد بود .
صبح روز بعد قبل از طلوع آفتاب با کوله قله آبگرم را به مقصد دست یابی به قله بزغوش ترک می کنیم . مسیر ما در جهت جنوب و در کنار درختان زردآلو روی خط الراس ادامه می یابد تا اینکه بعد از طی حدود 45 دقیقه به اولین چشمه آب موسوم به سویوخ بولاخ ( چشمه سرد ) خواهیم رسید . مسیر را همچنان در همان جهت و در روی خط الراس ادامه داده و پس از عبور از گوسفند سراهای منطقه و طی زمانی حدود 2 ساعت و 15 دقیقه به محلی خواهیم رسید که راهی مالرو در سمت راست ( غرب ) خودنمائی خواهد کرد که مسر مورد نظر ما همان است . اخیراً در این مکان پناهگاهی احداث گردیده است . چشمه های متعدد و برفچالهای ماندگار از فصل بهار و اوایل تابستان و همچنین گوسفند سراهای موجود علامت راهنمای خوبی برای ما خواهد بود . پس از استراحتی کوتاه وپر کردن ظروف آب مسیر را این بار در جهت غرب ادامه داده و پس از 45 دقیقه دیگر به قله بزغوش صعود می نمائیم . بنابر این کل زمان صعود از آب گرم تا قله به طور متوسط 4 ساعت طول می کشد . از فراز قله در دور دستها و در صورت صاف بودن هوا روستاها و مناطق ذکر شده در طول راه شهرستان سراب و قله 4811 متری سبلان و هرم کسری در سمت شمال مشاهده می شود . مسیر برگشت همان مسیر صعود خواهد بود و تا آبگرم حدود 2 ساعت طول می کشد .
بهترین فصل برای اجرای برنامه ماههای خرداد و تیر تا اواسط مرداد ماه می باشد . صعود زمستانی نیز از مسیر تابستان انجام می گیرد و به علت وجود هوای سرد و خشن و انبوه برف از اهمیت زیادی برخوردار خواهد بود . اجرای این برنامه از تبریز 5/1 روز با وسایل نقلیه عمومی و یک روز به صورت فشرده با وسایل نقلیه شخصی خواهد بود . کوهنوردان مرکز با توجه به فاصله 635 کیلومتری تهران سراب به دو روز وقت احتیاج خواهد داشت .

میانه قرار دارد . طول این رشته کوه 120 کیلومتر و عرض آن بین 40 تا 45 کیلومتری متغییر می باشد . جهت آن شرقی – غربیBzghvsh

Sahand Mountain Bzghvsh series of volcanoes and the output of the high Sabalan 18 km south of the city and 35 km north of Mirage in the Middle Yes. The 120 km long mountain range and the width between 40 to 45 km Is variable. To the east - and west to the Valley of the Qranqvchay From the eastern slopes of Sahand will continue. Domains and pastures green and beautiful Nomadic extensive accommodation and animal husbandry are the villagers. So that the Mirage is one of the poles in animal husbandry in the country Is. Bzghvsh horses with various springs, including hot sellers, Bvshlv, Sqzchy,'s right, Bvyvk Vyy, Shalqvn and is Jldh Bakhan. Branch Jy is crap or tea from the foothills north of the river originates from the mountains Be. The average annual rainfall of between 400 to 500 mm, mostly In the cold months of the year if the accumulated ice and snow on the peaks and Into this fertile land surrounding the spring and summer seasons.

Distance to cities and regional centers are important and high mountains Sabalan as the region in the north have been less well received by climbers Other provinces except to climb the summit take place in Azerbaijan. We consider all Nature lovers and mountain peaks to the pristine and beautiful, we win. Bzghvsh seeds as well as investment and development in the village area Can be one of the major poles of industrial, agricultural and recreational become the province. Tallest peak at 3,303 meters altitude in the region of geographic maps valid 1600 m above sea level and the land around the same mountain Bzghvsh Is. The peak of the route are:
A - up from the southern village of origin for climbers Vrnksh S·hltryn way is through the middle.
B - way up north to the origin of the village, horse dealers (horse C), which we'll describe it:
Sellers must first horse to reach the terminal to the Mirage went from Tabriz The 130 km of each other and the roads are paved. After the At around the 5 / 2 hours to get from here to two through the mirage city We can go up to the origin. The first route starts from the gas station and city mirage After about 30 miles over dirt roads and through villages and Harris Hvlyq Finally we reach the village of horses for sale. Climb to the origin of this Route will be in about 45 minutes. The second route starts from the Mirage and the central bridge After over 30 km of asphalted roads and through villages and Anwar Horse sales will lead to a winter village. Mini Bvs·ha and local services These routes are within a half hour.
After the march we began to climb Mysvd origin. Out of rural roads The road will fork to the right and left of the path to the hot hand Bvyvk The Israeli right will lead us to the spa.

The above vehicles are going to Spa but we We prefer this route to walk to the spa's right. After Spa's right to march takes about 30 minutes. The Spa at the end The range is located in the far North. There is also a coffee house in this area You can spend the night in the building. Besides the coffee and the West apricot and willow trees along the flat area there, if We tend to be local.
The next morning before sunrise with a hot pack to the summit to achieve target Bzghvsh peaks are left. The apricot trees in the south and along the Ridge continues until about 45 minutes after the first spring water Svyvkh called Bvlakh (Cold Spring) will. The route remains the same In order to continue on the ridge, and after passing through the region of sheep and inns During the approximately 2 hours and 15 minutes we reached the place the way Malrv Right (West) will Msr upright as we are concerned. Recently This place is a shelter constructed. Numerous springs and lasting Brfchalhay The spring and early summer, sheep and inns in this guide Would be good for us. After a short break for the horse to water containers It continued in the West, and after 45 minutes to climb the peak Bzghvsh Orders. The total time of ascent to the peak to average 4 hours in warm water Takes. The Peak Downs Round flat face and hands in the air and the countryside Areas of the city during the spring and peaks above 4811 meters and pyramid Sabalan deficit Can be seen in the north. Back to the route and the route will be Spa takes about 2 hours.
The best season for the program by mid-August are the months of June and July Be. Summer is done and the winter ascent of the route due to weather The cold, harsh and dense snow will be important. This Tabriz from 5 / 1 with public transportation and a day to compact Will be personal vehicles. Center distance of 635 climbers, according to Mirage km to Tehran two days will require

رودخانه تلخه رود یا آجی چای از دامنبزقوش ( منطقه سراب ) کوه

دامنه های سرسبز و زیبا و مراتع وسیع محل اسکان ایلات و عشایر و دامپروران و روستائیان اطراف می باشد . بزغوش دارای چشمه های متعدد آبگرم از جمله اسب فروشان ، بوشلو ، سقزچی ، الله حقی ، بویوک وئی ، شالقون و جلده باخان می باشد . شاخه هائی از رودخانه تلخه رود یا آجی چای از دامنه های شمالی این کوهستان سرچشمه می گیرد . میانگین بارش سالیانه منطقه بین 400 تا 500 میلیمتر بوده که اکثراً در ماه های سرد سال به صورت یخ و برف بر روی قلل منطقه انباشته شده و در فصلهای بهار و تابستان بسوی اراضی حاصلخیز مجاور جاری میگردد .. بلندترین قله در نقشه های معتبر جغرافیائی در این منطقه به ارتفاع 3303 متر از سطح دریا و 1600 متر نسبت به زمینهای اطراف همین رشته کوه یعنی بزغوش است                                                                                                            

 این قله از دو مسیر صعود میگردد :

الف – مسیر جنوبی به مبدا صعود از روستای ورنکش که برای کوهنوردان سهلترین راه از طریق میانه می باشد .

ب – مسیر شمالی به مبدا صعود از روستای اسب فروشان ( اسبی سی ) که ما به شرح آن می پردازیم :

برای رسیدن به اسب فروشان بایستی ابتدا از ترمینال تبریز به سراب رفت فاصله این دو از یکدیگر 130 کیلومتر بوده و جاده آن آسفالت می باشد . پس از طی زمانی در حدو 5/2 ساعت به شهرستان سراب می رسیم از اینجا به دو طریق می توانیم به مبدا صعود برویم . اولین مسیر از پمپ بنزین شهرستان سراب آغاز و پس از طی حدود 30 کیلومتر جاده خاکی و با عبور از روستاهای هولیق و هریس نهایتاً به روستای اسب فروشان می رسیم . برای رسیدن به مبدا صعود از این مسیر حدود 45 دقیقه در راه خواهیم بود . دومین مسیر از پل مرکزی سراب شروع و پس از طی حدود 30 کیلومتر جاده آسفالته و با عبور از روستای انور آب و قشلاق به روستای اسب فروشان منتهی خواهد شد . مینی بوسها و سرویسهای محلی این مسیر را نیم ساعته طی می کنند . پس از رسیدن به مبدا صعود راهپیمائی ما آغاز میسود . بیرون از روستا جاده دو شاخه میشود جاده سمت راست به آبگرم بویوک سوئی و سمت چپ که مسیر مورد نظر ماست به آبگرم الله حقی منتهی خواهد شد . البته وسایل نقلیه برای رفتن به آبگرم های فوق الذکر وجود دارد ولی ما ترجیح می دهیم که این مسیر را پیاده تا آبگرم الله حقی طی کنیم . پس از حدود 30 دقیقه راهپیمائی به آبگرم الله حقی می رسیم . این آبگرم در منتهی الیه دامنه شمالی منطقه قرار گرفته است . قهوه خانه ای نیز در این محل وجود دارد که می توان شب را در آن سپری ساخت . همچنین کنار قهوه خانه و در سمت غرب آن محل صاف و مسطحی در کنار درختان زردآلو و بید وجود دارد که در صورت تمایل محل اقامت ما خواهد بود . صبح روز بعد قبل از طلوع آفتاب با کوله قله آبگرم را به مقصد دست یابی به قله بزغوش ترک می کنیم . مسیر ما در جهت جنوب و در کنار درختان زردآلو روی خط الراس ادامه می یابد تا اینکه بعد از طی حدود 45 دقیقه به اولین چشمه آب موسوم به سویوخ بولاخ ( چشمه سرد ) خواهیم رسید . مسیر را همچنان در همان جهت و در روی خط الراس ادامه داده و پس از عبور از گوسفند سراهای منطقه و طی زمانی حدود 2 ساعت و 15 دقیقه به محلی خواهیم رسید که راهی مالرو در سمت راست ( غرب ) خودنمائی خواهد کرد که مسر مورد نظر ما همان است . اخیراً در این مکان پناهگاهی احداث گردیده است . چشمه های متعدد و برفچالهای ماندگار از فصل بهار و اوایل تابستان و همچنین گوسفند سراهای موجود علامت راهنمای خوبی برای ما خواهد بود . پس از استراحتی کوتاه وپر کردن ظروف آب مسیر را این بار در جهت غرب ادامه داده و پس از 45 دقیقه دیگر به قله بزغوش صعود می نمائیم . بنابر این کل زمان صعود از آب گرم تا قله به طور متوسط 4 ساعت طول می کشد . از فراز قله  در دور دستها و در صورت صاف بودن هوا روستاها و مناطق ذکر شده در طول راه شهرستان سراب و قله 4811 متری سبلان و هرم کسری در سمت شمال مشاهده می شود . مسیر برگشت همان مسیر صعود خواهد بود و تا آبگرم حدود 2 ساعت طول می کشد .

بهترین فصل برای اجرای برنامه ماههای خرداد و تیر تا اواسط مرداد ماه می باشد . صعود زمستانی نیز از مسیر تابستان انجام می گیرد و به علت وجود هوای سرد و خشن و انبوه برف از اهمیت زیادی برخوردار خواهد بود . اجرای این برنامه از تبریز 5/1 روز با وسایل نقلیه عمومی و یک روز به صورت فشرده با وسایل نقلیه شخصی خواهد بود . کوهنوردان مرکز با توجه به فاصله 635 کیلومتری تهران سراب به دو روز وقت احتیاج خواهد داشت .

این رشته کوه در حد فاصل شهرستان های سراب، میانه، بستان آباد، تبریز با جهت باختری - خاوری واقع شده است. این کوه از باختر بستان آباد شروع شده و به سمت خاور تا رودخانه سنگورچای به درازای 133 کیلومتر و در پهنای متوسط 18 کیلومتر و از نظر جغرافیایی از 47 درجه درازای خاوری شروع و تا امتداد 48 درجه درازای خاوری و در پهنای جغرافیایی 37 درجه و 56 دقیقه پهنای شمالی گسترده شده است. توده نفوذی بزغوش در جنوب کوهستان سبلان و جلگه سراب در شمال باختری شهرستان میانه قرار گرفته اند که امتداد آن ها مانند توده آتشفشانی سبلان و قراداغ، خاوری - باختری است. این کوهستان به وسیله دو دره از سایر کوهستان های آذربایجان جدا شده است که عبارتند از: دره قرانقوچای در شهرستان میانه که بزغوش را از دامنه های خاوری کوهستان سهند جدا می سازد و آب های دامنه های خاوری سهند را جمع کرده، به سفیدرود و قزل اوزن وارد می سازد و دره اوجان چای در بستان آباد که توده کوهستان بزغوش را در باختر از سهند جدا می سازد. وجود آب های گرم از قبیل آب گرم ایورق ماگمایی بودن این توده را نشان می دهد. در توده بزغوش قله های متعددی تشخیص داده می شود. بلندترین قله آن 3304 متر ارتفاع دارد و در شمال دهستان یترچایی واقع شده است. با توجه به موقعیت استقرار این توده سترگ در منطقه آذربایجان می توان آن را یکی از عوامل مهم تعیین کننده منابع آب در حوضه های داخلی به شمار آورد. رشته کوه بزغوش شریان آب های مهمی است که از جبهه شمالی و جنوبی به دو چاله و جلگه سراب و میانه جریان می یابد و موجب پیدایش جریان های مهمی از جمله تلخه رود و شعبات قرانقو می شود.

 

 

     

 

 

، کشاورزی و تفریحی استان درآید . بلندترین قله در نقشه های معتبر جغرافیائی در این منطقه به ارتفاع 3303 متر از سطح دریا و 1600 متر نسبت به زمینهای اطراف همین رشته کوهf یعنی بزغوش است . این قله از دو مسیر صعود میگردد.  سهند

سهند را عروس کوهستان های ایران گویند، زیرا سطح تمام منطقه کوهستان، پوشیده از گیاه و چمن و گل و مرتع بوده و در بهاران گلزاری است بی نظیر و بی همتا. توده آتشفشانی سهند در 50 کیلومتری جنوب شهرستان تبریز قرار گرفته است. حد شرقی آن از شهرستان هشترود، سراسکند و قره چمن گذشته تا حدود قافلانکوه پیش رفته است. این رشته کوه تقریبا مدور، در میان جلگه تبریز- مراغه قرار گرفته و جهت آن بین دره قزل اوزن و گودال دریاچه ارومیه، شرقی – غربی می باشد. جبهه جنوبی آن به سمت مراغه و جبهه شمالی آن به طرف تبریز متوجه است، اما امتداد آن از حدود قافلان کوه تا نزدیکی های دریاچه ارومیه کشیده شده و رودخانه هشترود آن را بریده و برای وصول میانه چای به قزل اوزن، راهی برای خود باز کرده است. در پاره ای نقاط نیز رودخانه شهرچای و قره چمن چای آن را در مسیر جاده ترانزیتی تبریز- تهران از حدود قره چمن به بالا از رشته بزغوش جدا می کند. طول این رشته به خط مستقیم بین تبریز و مراغه در حدود 75 کیلومتر است وقله سهند در سمت راست این خط مستقیم واقع می باشد. طول رشته سهند از شرق به غرب در حدود 100 کیلومتر است.
زمین شناسی: پراکندگی مخروط های آتشفشانی سهند از یک نظم کلی تبعیت نکرده اند. این مخروط و قلل به صورت منفرد، سری، خطی و متحدالمرکز دیده می شوند. شکل آتشفشانی بزرگ مانند قرمز گل، سلطان داغی و قارمیش داغی از نظر تقسیم بندی کلاسیک آتشفشانی، جزو دسته مختلط به شمار می آیند. مواد حاصله، دارای چینه بندی مشخص می باشندف یعنی فعالیت آتشفشانی آن ها در چند مرحله صورت گرفته است. آتشفشان قرمز گل، قدیمی ترین آتشفشان سهند است که در دوره میوسن میانی فعالیت داشته است (12 میلیون سال پیش). در صورتی که سلطان داغی و قارمیش داغ ده میلیون سال پیش فعال بوده اند. دهانه دو آتشفشان بزرگ در نتیجه عمل فرسایش از بین رفته و قسمتی از دهانه آن به وسیل مخروط آتشفشان های جدید پوشیده شده است. آتشفشان های یک مرحله ای در سهند فراوان است که جوان تر از آتشفشان های چند مرحله ای می باشند و به طور جدا از هم، گاهی به صورت قله های گرد و پستان مانند در دامنه آتشفشان های بزرگ تشکیل شده اند. در ساختمان کوه های سهند کنگلومرای آتشفشانی، گدازه های آندزیتی، لایه های پونس دار، روانه های برش، اینمبریت، لاهار و بالاخره گدازه های داسیت جلب توجه می کنند و طرز قرار گرفتن هر کدام از آن ها، مورفولوژی خاصی به توده کوهستان سهند داده است. از آن جایی که هشت ماه از سال قله ها و دهانه های سهند از برف و یخ پوشیده شده است، عوامل موثر در تغییر شکل کوهستان سهند، تاثیر درجه حرارت، جریان آب ها و عمل فرسایش آبی و یخچالی اهمیت مخصوصی دارند. بنابراین به علت برودت هوا و انجماد و انقباض، توده سنگ ها به صورت تخته سنگ هایی ورقه ورقه درآمده اند. مانند سلطان داغی، کچی قیه سی، حیدریوردی، شرشر داغی. مواد آتشفشانی سهند بر روی رسوبات دوران های مختلف (از پالئوزوئیک تا میوسن) مساحت تقریبی 4500 کیلومتر مربع را پوشانیده است. این عدد قشر نازک خاکسترهای آتشفشانی سهند در مناطق دوردست را شامل نمی شود. فعالیت آتشفشانی سهند از دوران پلیوسن شروع گردیده و در 140 هزار سال قبل به پایان رسیده است. تعیین سن مطلق گدازه های مختلف سهند بین 12 میلیون سال تا 140 هزار سال برآورد شده است. آتشفشان سهند در چند مرحله فعالیت داشته و در حد بین این فعالیت ها، آرامش نسبی برقرار بوده است. وجود رسوبات حاصل از فرسایش مواد آتشفشانی و سن مطلق نمونه ها، این مسئله را تایید می کند. وفور خاکسترها همراه با قطعات پونس دار که در فواصل دور پراکنده شده اند (مراغه، هشترود، میانه) نشان دهنده انفجارهای شدید آتشفشانی سهند می باشد. این مسئله در مدفون شدن بقایای پستانداران حوالی مراغه بی تاثیر نبوده است. ترکیب گدازه های سهند غالبا از نوع ریولیت، داسیت، اندزیت، توفها و خاکسترهای آتشفشانی وابسته است. به احتمال زیاد پیدایش آتشفشان های سهند به تجدید فعالیت گسل سلطانیه تبریز که از منطقه سهند عبور می کند مربوط است. طبق تحقیقات اندروسوف، در ابتدای دوران سوم و ما قبل آن که میلیون ها سال با ما فاصله زمانی دارد، در محل ارتفاعات آذربایجان، دریای بزرگ تتیس قرار داشت که بعدها به واسطه حرکات کوهزایی پوسته زمین و ایجاد سلسله جبال آلپ و فلات آسیای صغیر، فلات آذربایجان و ارتفاعات سهند تشکیل گردید. طبق نظریه و عقیده اکثر علمای زمین شناس توده سهند در دوران سوم دارای آب و هوای معتدل و گرم بوده و سراسر منطقه سهند را جنگل های انبوه فرا گرفته بود و حیوانات عظیم الجثه در آن زندگی می کرده اند. موید این نظریه، تحقیقات ژاک دومرگان جغرافیدان فرانسوی است که ضمن کاوش و تحقیق در دره ای که در شش کیلومتری شمال مراغه واقع بوده به استخوان ها و سنگواره های حیوانات عظیم الجثه ای برخورد نمود. وی معتقد است جنگل های انبوه در اوایل دوران سوم قبل از آتشفشانی سهند، زمین های مراغه را فرا گرفته و حیوانات غول پیکری در آن جنگل ها زندگی می کرده اند. در حال حاضر وجود معادن زغال سنگ مراغه از بقایای این جنگل متحجر است. تحقیقات با ارزش علمی ژاک دومرگان بسیاری از مسایل مربوط به زمین شناسی سهند را روشن می سازد. سنگواره و فسیل های سهند، اولین مرتبه در سال 1337 هجری قمری ضمن کاوش های خانیکف دانشمند روسی، در دره موردی چای پیدا شد. نشانه های حیات مربوط به شش میلیون سال قبل در دامنه های سهند جنوبی کشف شد در این زمان ببر دندان خنجری(سمیلودونت) ماستودون، جانوران علف خوار نظیر اسب، کرگدن، زرافه، دو نوع فیل و غزال که در منطقه شمال مراغه زیست می کردند که قدمت حیات آن ها به شش تا نه میلیون سال می رسد. این کاوش نشان می دهد که پرندگان، لاک پشت ها، مارها و انواع ماهی ها در این دوره می زیستند و یک نوع میمون کوچک به نام نروپتیکوس و نوعی گوریل عظیم الجثه که ارتفاعش به 40/2 متر می رسید به نام جیگانتو پتیکوس نیز در این دوران حیات داشته اند. در دامنه کوه های سهند در ناحیه کیرج اوه مراغه جانورانی یافت شده است که مربوط به اواخر میوسن یعنی تشکیل خشکی پونسین است. نهشته هایی که به جا گذاشته شده عبارتند از: آهک های آب شیرین، ماسه رودخانه ای، توف ها و خاکسترهای آتشفشانی. در دره های کوهستان سهند، چمن های وسیعی وجود داشته که گله های متعدد زرافه، اسب، کرگدن، غزال و خوک در آن به سر می بردند که در نتیجه فعالیت اتشفشانی سهند در زیر خاکسترهای آن مدفون شده، به حالت سنگواره درآمده اند. در این منطقه غنی ترین گسترش فیل های بیشماری از پستانداران دوران سوم وجود دارد. معروف ترین فسیل مربوط به یک ماهی استخوانی به نام براکی لبیاس پرسیکوس که به نام ایران قدیم یعنی «پرس» نام گذاری شده است.
در منطقه سهند، آثار یخچالی زیادی وجود داشته است که به علت فعالیت های آتشفشانی، بسیاری از آن ها از گدازه های آذرین پوشیده شده یا در اثر آب های جاری از بین رفته است. با این حال در دره های چینی بولاغ، گنبر (کنبرف)، صوفی چای و موردی چای بلوک های یخچالی جلب توجه می نماید. زیباترین سیرک و بارگاه یخچالی در شمال سلطان داغی در جنوب شرقی روستای عنصرود (آستاری) به ارتفاع 3376 متر از پخش اسکو قرار دارد. آب های روان با عمل تخریب شدید و رسوب گذاری عظیم شکل منطقه سهند را عوض کرده اند. آب ها علاوه بر تخریب ارتفاعات و تشکیل دره های بزرگ در مواقع آتشفشانی به تشکیل لاهار و اینمبریت مبادرت کرده اند. در موقع بروز آتشفشان گدازه ها و خاکسترها با آب ناشی از ذوب برف ها یا باران های سیل آسا مخلوط شده، توده های درهم گل را به وجود آورده اند که این توده روان گلی و آتشفشانی به نام «لاهار» نامیده می شود. در آذربایجان به مجموعه لاهار و اینمبریت و پونس ها که غالبا سفید رنگ هستند «کران» گویند. ابنمبریت به سبب فرسایش خاص خود به صورت برجستگی های افقی، ستونی، مخروطی و هرمی شکل درآمده است. دهکده کندوان در شمال بخش اسکو از شهرستان های تبریز و روستای جراغیل و آثار دره چینی یولاغ بهترین نمونه برجستگی های مخروطی و هرمی شکل اینمبریت می باشند.
قله ها : سهند یکی از بزرگ ترین برجستگی های آذربایجان و از مهم ترین کوه ها آتشفشانی خاموش ایران است که ارتفاع قابل ملاحظه آن مولود تراکم توف ها و خاکسترهای آتشفشانی بوده که در زمان های خیلی قدیم از دل کوه بیرون ریخته اند. بلندترین قله سهند به نام جام داغی به ارتفاع 3722 متر از تعداد زیادی قله های آذرین تشکیل یافته است که بلندی 17 قله آن از 3000 متر تجاوز می نماید. تمایز سهند با کوه های غربی ایران، ویرانی قلل بعضی کوه های آن است. به جای ارائه یک قله منفرد مخروطی مانند سبلان سه قله مرتفع در روی خطی به طول 12 کیلومتر ارائه داده است.
از شهرستان تبریز، حداقل هشت قله کوهستان سهند که ارتفاع آنها از 3200 متر تجاوز می کند نظیر سلطان داغی در مغرب و کریم داغی یا کوه لیقوان در مشرق به وضوح و آشکار دیده می شود. این ارتفاعات قابل ملاحظه و مرتفع، رطوبت هوای مناطق مجاور را به سوی خود جلب می کند به نحوی که تا اوایل تیرماه، از برف پوشیده بوده و گاهی در دامنه ها و جبهه های شمالی آن برف از سالی به سال دیگر باقی می ماند. علاوه بر قلل مهم، قله های دیگری در مکان های مختلف این کوهستان به نام قاسم داغ، آق داغ، درویش داغی، قازان داغی، قشلاق داغی و غیره واقع شده اند. سهند مابین جلگه تبریز و مراغه و میاندوآب از ایوان های پست از 137 متر تا 1500 متر بلندی تشکیل شده و آثار ایوان های پله مانند در بلندی های خیلی پشت حومه تبریز یعنی خسروشهر وجود دارد و گمان می رود که این ایوان پست، پایان دوره های عقب نشینی یک دریاچه درونی باشد که دریاچه ارومیه از بقایای آن است. سهند خط فاصل بین دو توده خروجی البرز و توده ارمنستان را به وجود آورده است. قلل سهند در مرکز از یک جلگه گرم در تابستان و نزدیک به یک دریاچه نسبتا وسیع که تبخیر آبش در تابستان قابل ملاحظه است (دریاچه ارومیه) قرار گرفته و بیش ترین ابرها را به خود جلب می کند.
رسوبات آبرفتی سهند تا چندین ده کیلومتری، مناطق اطراف را پوشانیده است که به حوزه های تبریز، اسکو، آذرشهر، عجب شیر، مراغه، هشترود و بستان آباد معروف هستند. در این کوهستان، بریدگی های سخت، دامنه های شیبدار و دره های عمیق و باریک و قله های متعدد در موازات همدیگر به وجود آمده اند که در این دره ها، جویبارها و رودخانه های زیادی به سوی دو آبگیر عمده آذربایجان یعنی دره قزل اوزن (دریای خزر) و دریاچه ارومیه جریان دارند. دهانه قله جام داغی سهند شکل مخروطی خود را تقریبا از دست داده است. در پنج کیلومتری جام داغی، در روی یک خط کوهستانی دومین قله سهند به نام خرم داغی قرار گرفته که 3562 متر ارتفاع دارد. معروفترین قلل مرکزی سهند، چماقلو، شکرداغ و درویشلرداغی (اولیاء داغ) هستند که دره های معروف بایندر و شاه یوروی را به وجود آورده اند. این دره های پرآب سرچشمه رودخانه صوفی چای مراغه و قرانقوی هشترود می باشند.
در جبهه شمالی، سهند مشرف به جلگه تبریز و بستان آباد است. کوه های بویوک داغ، کمال داغی، قوش گولی، برکت داغی، و میرچی داغ، الوان داغ، رزی داغی، قطور داغی، قازان داغی، موتال داغی و هروداغی واقع شده اند. آب های جاری در دره های این کوه های بلند و برف گیر، سرچشمه رودهای لیقوان چای، سعیدآباد چای و اوجان چای می باشند. در شمال غربی سهند که بخش اسکو در دامنه های آن قرار گرفته است کوه های سلطان داغی که سومین قله سهند محسوب شده و از تبریز دیده می شود همراه ارشد داغی، سنجر داغی، قارمش داغی، نوورداغی، کندوان داغی و زین جناب داغی قرار گرفته اند. ارتفاع سلطان داغی در حدود 3376 متر بوده و در قله آن زیارتگاهی است به نام سلطان حسامه یا حسام الدین فرقد، که مورد توجه روستاییان این منطقه می باشد.
کوه های غربی سهند در بخش آذرشهر و عجب شیر واقع شده اند. در بخش دهخوارقان (آذرشهر) کوه های سهند با شیب ملایم در مغرب، به سوی دریاچه ارومیه کشیده شده اند. معروف ترین کوه های بخش آذرشهر، کوه قرمز گل داغی، یارقان داغ، دستجرد، پیرچوپان، قبله داغی، گنبر داغی و قاف داغی (قافلانتا) هستند. رودخانه توفارقان چای از این کوه ها به سوی آذرشهر جاری است.
در بخش عجب شیر و در مشرق آن به فاصله 20 کیلومتری، کوه های معروفی از سهند قرار گرفته اند که عبارتند از: بارازداغی، کوه ینجگه، قوزلوجه داغی، هرگلان داغی و چروری. در کوه ینجگه از سهند غربی قلعه معروف ضحاک بنا شده است. از کوه های غربی سهند رودخانه قالاچای (قلعه رود) سرچشمه گرفته و بخش عجب شیر را مشروب می سازد. مهم ترین کوه جنوبی سهند که مشرف بر جلگه مراغه می باشد قشلاق داغی است. در مشرق سهند کوه معروف آن داغ واقع شده که 2950 متر ارتفاع دارد. علاوه بر قلل مشهوری که نام برده شد، در روی خطی به طول 100 کیلومتر و عرض 40 کیلومتر تعداد بی شماری قله های کم ارتفاع وجود دارد که پیشکوه های سهند نامیده می شوند.
آب ها: آب رودهای دایمی منطقه سهند از ذوب برف های فراوان آن و از چشمه سارهای بی شمار کوهستان تامین می شود که غالبا پس از مشروب کردن اراضی شهرها و آبادی ها و روستاها به دریاچه ارومیه و دریای خزر می ریزد. به طور کلی سهند دو آبگیر عمده دارد: دریای خزر و دریاچه ارومیه
بزرگ ترین رود آبگیر خزر، رودخانه قرانقو است که همراه با رودهای هشترود به قزل اوزن وارد می شود. قزل اوزن پس از طی مسافتی در آذربایجان شرقی در ناحیه منجیل گیلان به نام سفیدرودخوانده شده، به دریای خزر می ریزد.
رودهای آب گیر دریاچه ارومیه عبارتند از:در شمال و جبهه شمالی آن رودهای سعید آباد، مهران رود، زین جناب و لیقوان چای. در غرب اسکو چای، گنبر چای آذرشهر و قالاچای عجب شیر.
در جنوب صوفی چای مراغه، موردی چای، لیلان چای و قوری چای ملکان. در مشرق اوجان چای بستان آباد و قاباق چایغیر از رودهای مذکور سیلاب های فراوانی در این منطقه جریان دارد که به جلگه ها سرازیر شده یا به رودهای دائمی می ریزند. آب مشروب برخی از شهرها و بخش های آذربایجان و اکثر روستاهایی که در دامنه های سهند قرار گرفته اند از این کوهستان تامین می شود. املاح محلول در آب رودهای شمالی و شمال غربی حوضه سهند (منطقه تبریز) بین 60 تا 400 میلی گرم در لیتر و آب رودهای حوضه جنوبی (منطقه مراغه) بین 150 تا 900 میلی گرم در نوسان است. بدین ترتیب آب شهر تبریز که از کوه های سهند و دره های لیقوان، هروی و بیرق تامین می شود، سبک تر و گواراتر از آب شهر مراغه است. در دامنه های سلسله کوهستان سهند، آبادترین و پرجمعیت ترین روستاهای آذربایجان استقرار یافته اند. دره های آبرفتی خاک حاصل خیز باران و رطوبت و دمای مساعد و ییلاقی سبب تجمع انسان های فعال و زحمتکش در این منطقه شده است. از مهم ترین دره ها و کوهپایه های سهند می توان دره لیقوان، دره متنق، اسکو، کندوان، هرگلان، گنبر، بایندر دره سی، شاه یوردی، چینی یولاغ، چیچکلو وقرخ بولاغ را نام برد که در سایه استقرار در دامنه های سهند و استفاده از مواهب طبیعی موجود، روستاهای آباد را به وجود آورده اند. سهند را عروس کوهستان های ایران گویند، زیرا سطح تمام منطقه کوهستان، پوشیده از گیاه و چمن و گل و مرتع بوده و در بهاران گلزاری است بی نظیر و بی همتا. مراتع سهند بهترین مکان برای ایلات و عشایر جنوب آذربایجان و منطقه بناب و میاندوآب و مهاباد به شمار می آید. لبنیات و پنیر لیقوان و عسل مرغوب در تمام روستاهای تابعه سهند و سهندآباد، محصول وجود گیاهان معطر و آب و هوای کم نظیر و ییلاقی سهند است.
آب و هوا: آب و هوای کوهستان سهند سرد و مرطوب می باشد. مقدار بارندگی سالیانه منطقه سهند را 600 میلی متر گزارش کرده اند. اما مقدار بارندگی در دامنه های آن یعنی در ایستگاه های باران سنجی بستان آباد، زین جناب، اسفنجان، آذرشهر، عجب شیر، لیقوان و صوفی چای مراغه از 400 میلی متر تجاوز نمی کند. بیشترین مقدار بارندگی در فصول پاییز و زمستان صورت می گیرد و به طور عمده تحت تاثیر جریان های هوای مرطوب مدیترانه می باشد. اثر هوای مرطوب دریاچه ارومیه و بخارهای دریای خزر در میزان بارندگی این ناحیه نیز تا حدودی موثر است.

/ 1 نظر / 97 بازدید
مصطفی

تحقیق خوب و نیاز است برای مسیر تلخه رود باهم صحبت کنیم